ي کالا ها را تشکيل مي دهد. به طور متوسط 70 درصد ارزش محصول نهايي کارخانجات را هزينه خريد مواد خام و خدمات دريافتي از بيرون تشکيل مي دهد (قباديان و همکاران ، 1993). اين نسبت در شرکت ها با فناوري پيشرفته، حتي به 80 درصد هم مي رسد ( وبر و همکاران، 1991)5. از اين رو انتخاب تأمين کنندگان براي شرکت ها از اهميت فوق العاده اي برخوردار است. به همان مقدار که انتخاب تأمين کنندگان مناسب در تقليل هزينه ها موثر است و باعث افزايش قدرت رقابت شرکت ها مي شود، انتخاب تأمين کنندگان نامناسب نيز مي تواند باعث تنزل موقعيت مالي و عملياتي شرکت ها شود. به همين سبب يک سيستم ارزيابي براي تأمين کنندگان سبز نياز ضروري استتا شايستگي تأمين کنندگان را براي پيوستن توليد کنندگان مشخص نمايد.
فرآيند خريد با در نظر گرفتن موضوعات زيست محيطي بسيار پيچيده تر خواهد شد چرا که در خريد سبز بايد به نقش زيست محيطي تامين کنندگان علاوه بر شاخص هاي معمول مانند قيمت, کيفيت و سطح سرويس تامين کنندگان توجه شود.يک شرکت براي موفقيت طولاني مدت در بازار جهاني تنها نبايد بر موارد مالي تامين کنندگان توجه داشته باشد بلکه بايد شاخص هاي مختلفي از جمله دغدغه هاي زيست محيطي نيز در روابط با تأمين کنندگان مورد توجه قرار گيرد.بنابراين يک روش خريد سبز بايد هماهنگ با مشتريان,قوانين و استاندارد ها باشد.
حال با توجه به مباحثي که مطرح شد ، سوال اينجاست که بر اساس چه معيار هايي مي توان به ارزيابي عملکرد زيست محيطي تأمين کنندگان پرداخت؟ و اينکه براي اين ارزيابي انتخاب چه روشي کاراتر خواهد بود؟
ارزيابي تأمين کنندگان بر اساس معيار هاي مختلفي انجام مي شود. ديکسون6 با ارسال پرسشنامه اي براي 273 کارخانه 23 معيار متداول در ارزيابي تأمين کنندگان را شناسايي کرد. تحويل به موقع، کيفيت و قيمت از جمله معيار هاي مهم براي ارزيابي تأمين کنندگان در زنجيره تأمين مي باشد. در مورد شاخص ها و معيار هاي زيست محيطي نيز ميتوان از چارچوب جامع پبشنهادي توسط هامفريس استفاده نمود مانند ميزان آلوده کردن آب، ميزان آلوده کردن هوا، وضعيت مديريت زباله ها و پسماندها و غيره . تصميم گيري و انتخاب تأمين کنندهاساساً يک مسئله چند معياره مي باشد. ماهيت چنين تصميم گيري هايي معمولاً پيچيده و ساختار نيافته است. فنون علم مديريت مي توانند در خصوص تصميم گيري براي اين مسائل، راهگشا و کمک کننده باشند. مدل هاي تصميم گيري چند معياره((MCDM7 به دو دسته ي کلي تقسيم مي شوند؛ مدل هاي تصميم گيري چند هدفه((MODM8 و مدل هاي تصميم گيري چند شاخصه(MADM)9.
روش تسلط10 ، روش لکسيکوگراف11 ، روش پرموتاسيون12 ، روش ELECTRE و روش تحليل سلسله مراتبي (AHP)13 از جمله روش هاي تصميم گيري چند شاخصه اي در ارزيابي و انتخاب تأمين کنندگان مي با شند.
يکي از روش هاي اصلي مورد استفاده قرار گرفته شده در اين زمينه تحليل سلسله مراتبي(AHP) است که ايراد اصلي اين روش نا سازگاري موجود در قضاوت ها و همچنين تفاوت در معيار هاي انتخاب در کارهاي متفاوت مي باشد. در اين تحقيق سعي براين است تا با يک مدل برنامه ريزي رياضي چند هدفه مسائل زيست محيطي را به صورت جامع و کامل در ارزيابي و انتخاب تامين کنندگان مد نظر قرار دهيم. در اين روش ابتدا متغير ها تعريف مي شوند سپس توابع هدف تعيين شده و در پايان محدوديت ها مشخص مي گردند. روش هاي مختلفي براي حل مسائل برنامه ريزي رياضي چند هدفه وجود دارند که بسته به زمان و نوع اطلاعاتي که از فرد تصميم گيرنده (خبره)14 گرفته مي شود متفاوتند که مي توان به روش وزن دهي به اهداف15 ، روش معيار جامع16 و برنامه ريزي آرماني ((GP17 اشاره کرد.براي بدست آوردن ميزان تأثير معيارها در تابع اثرات زيست محيطي نيز از روشي جديد به نام تئوري مجموعه هاي راف18 استفاده مي شود که روشي نو در برخورد با ابهام و عدم قطعيت است. روش فوق در سال 1982 توسط پاولاک ارائه شد. عدم قطعيت موجود در نطرات خبرگان در اين روش توسط مفادير تقريب بالا و پايين محاسبه مي شود. تقريب پايين مجموعه تمام اشيايي است که به طور قطع متعلق به مجموعه بوده و تقريب بالا شامل اجزايي است که احتمالا متعلق به محموعه مي باشند. تفاوت ميان تقريب بالا و تقريب پايين ناحيه مرزي را مشخص مي کند. در واقع عدم قطعيت در اين تئوري با استفاده از ناحيه مرزي توصيف مي شود.

اهداف و فرضيات تحقيق :
1-2-1- اهداف تحقيق:
يکي از هدفهاي اصلي از انجام اين تحقيقبررسي ادبيات انتخاب تأمين کننده سبز و نشان دادن اين ادعا است که در ادبيات ضعف روش براي ارزيابي و انتخاب تأمين کنندگان خصوصاً با توجه به شاخص هاي زيست محيطي وجود دارد.هدف ديگر تعيين مدلي کارآمد و قابل انعطاف براي ارزيابي و انتخاب تأمين کنندگان بر اساس شاخص هاي زيست محيطي است. کارآمدي مدل پيشنهادي در مورد معيار هاي زيست محيطي منظور در پروسه انتخاب تأمين کننده سبز و همچنين قابليت انعطاف مدل در تعداد زير معيارها مي باشد. به کارگيري مدل برنامه ريزي رياضي چند هدفه براي ارزيابي تأمين کنندگان و همچنين بهره گيري از تئوري مجموعه هاي خام براي وزن دهي به شاخص هاي زيست محيطي در جهت رسيدن به اهداف فوق مي باشد.

1-2-2- فرضيات تحقيق:
اين تحقيق بر سه فرضيه استوار است که عبارتند از:
ادبيات در ارزيابي و انتخاب تأمين کنندگان خصوصاً با توجه به روش هاي زيست محيطي ضعف دارد.
ترکيب تئوري مجموعه هاي خام با مدل هاي برنامه ريزي رياضي چند هدفه امکان پذير بوده و ضعف ادبيات را بر طرف مي کند.
اعتبار مدل معرفي شد با انجام مطالعه موردي قابل اثبات است.
1-3-اصطلاحات تحقيق:
1-3-1-مديريت زنجيره تأمين:
مديريت زنجيره تأمين تمامي فعاليت هاي زنجيره تأمين را با هم هماهنگ مي کند. واژه مديريت زنجيره تأمين اولين بار توسط دو محقق به نام هاي اوليور و وبر19 در سال 1982 به کار رفت و سپس به طور گسترده در دهه 1990 استفاده شد. پيش تر از واژه لجستيک و مدسيريت عمليات به جاي آن استفاده مي شد. از نظر اوليور و وبر زنجيره تأمين در برگيرنده لجستيک و مسئله مطرح در سطح مديريت ارشد سازمان مي باشد.
انجمن حرفه اي مديريت زنجيره تأمين20، مديريت زنجيره تأمين را به اين صورت تعريف کرده است: مديريت زنجيره تأمين شامل برنامه ريزي و مديريت کليه فعاليت هاي منبع يابي و تدارکات، تبديل کالاها از مرحله ماده خام( استخراج) تا تحويل به مصرف کننده نهايي، فعاليت هاي لجستيک و کليه فعاليت هاي هماهنگي و همکاري ميان تأمين کنندگان، واسطه ها، خرده فروشان و مشتريان است.
برخي تعاريف ديگر مديريت زنجيره تأمين عبارتند از : مديريت زنجيره تأمين بر يکپارچه سازي فعاليت هاي زنجيره تأمين و نيز جريان هاي اطلاعاتي مرتبط با آن ها از طريق بهبود روابط زنجيره براي دستيابي به مزيت رقابتي مشتمل مي شود. بنابراين مديريت زنجيره تأمين عبارت است از فرآيند يکپارچه سازي فعاليت هاي زنجيره تأمين و نيز جريان هاي اطلاعاتي مرتبط با آن، از طريق بهبود و هماهنگ سازي فعاليت ها در زنجيره تأمين توليد و عرضه محصول (اشتدلر و کيلگر،1385). تعريف ديگري که از مديريت زنجيره تأمين ارائه شده به اين صورت است : هماهنگي فعاليت هاي توليد، موجودي کالا، موقعيت يابي و حمل و نقل ميان فعالان زنجيره تأمين با هدف دستيابي به کارايي بيشتر و برآورده کردن انتظارات مشتريان(هوگوس،2006)21.

1-3-2-مديريت زنجيره تأمين سبز:
به دليل چالش هاي اقتصادي، اجتماعي و زيست محيطي که در دهه اخير سازمان ها را تهديد مي نمود، رويکرد مشتري گرايي و تمرکز بر خواسته هاي آن و طراحي راهبرد سازمان بر اين اساس (ايجاد رضايت مشتريان) قابليت خود را براي ايجاد مزيت رقابتي در سازمان ها از دست داده است. اگر در دو دهه گذشته مشتري گرايي عامل مزيت رقابتي سازمان محسوب مي شد، امروز به دليل چالش هاي ايجاد شده از طريق مشتري گرايي، سازمان ها از اين تمرکز فاصله گرفته اند. مشتري همواره بهترين محصولات، ارزانترين و سريعترين آن را مي خواست. اين نگرش باعث آلودگي محيط زيست و توليد محصولات و فرآيند هايي گرديد که با محيط زيست هماهنگ نبوده است. در همين راستا سازمان ها بقاي خود را در مسئوليت پذيري در سه حوزه اقتصادي، اجتماعي و زيست محيطي يافته اند. نگرش سبز در سازمان و ايجاد ساختار هاي سازماني با عنوان تضمين سبز جايگزين واحد هاي سازماني از قبيل تضمين کيفيت شده اند (www.iran-gma.com). سبز کردن زنجيره تأمين، فرآيند در نظر گرفتن معيار ها يا ملاحظات زيست محيطي در سرتاسر زنجيره تأمين است. مديريت زنجيره تأمين سبز، يکپارچه کننده مديريت زنجيره تأمين با الزامات زيست محيطي در تمام مراحل طراحي محصول، انتخاب و تأمين مواد اوليه، توليد و ساخت، فرآيند هاي توزيع و انتقال، تحويل به مشتري و بالاخره پس از مصرف، مديريت بازيافت و مصرف مجدد به منظور بيشينه کردن ميزان بهره وري مصرف انرژي و منابع همراه با بهبود عملکرد زنجيره تأمين است (سارکيس،2006)22. در بررسي اثرات زيست محيطي فعاليت هاي زنجيره تأمين به تحليل اثرات محصولات بر محيط زيست به کمک رويکردي کلي نگر (شامل تحليل دوره عمر محصول از آغاز تا پايان عمر آن) پرداخته مي شود. در اين رويکرد کليه اثرات بوم شناختي (علم عادت و نحوه زندگي موجودات و تعامل آن ها با محيط) هر فعاليت در مراحل مختلف عمر محصول مانند مفهوم محصول، طراحي، تهيه مواد خام، ساخت و توليد، مونتاژ ، نگهداري، بسته بندي، حمل و نقل و استفاده مجدد محصول اندازه گيري و در طراحي محصول لحاظ مي شود (فراهاني و همکاران، 2009). سريواستاوا (2007)23 زنجيره تأمين سبز را بدين صورت تعريف کرده است: در نظر گرفتن مسائل زيست محيطي در مديريت زنجيره تأمين شامل طراحي محصول، انتخاب و منبع يابي مواد، فرآيند ساخت و توليد، تحويل محصول نهايي به مشتري و مديريت محصول پس از مصرف و طي شدن عمر مفيد آن.
مديريت زنجيره تأمين سبز در واقع مدل مديريت نويني براي حفاظت از محيط زيست است. مديريت زنجيره تأمين سبز از منظر چرخه عمر محصول شامل تمامي مراحل از مواد اوليه، طراحي و ساخت محصول، فروش محصول و حمل و نقل، استفاده از محصول و بازيافت محصولات مي باشد. با استفاده از مديريت زنجيره تأمين و فناوري سبز، شرکت مي تواند تأثيرات منفي زيست محيطي را کاهش داده و به استفاده مطلوب از منابع و انرژي دست يابد.
مديريت زنجيره تأمين سبز به دنبال تغيير مدل زنجيره خطي سنتي از تأمين کنندگان به کاربر است و سعي دارد اقتصاد بازيافت را به مديريت زنجيره تأمين ملحق نمايد. با انجام اين کار ، مي توانيم يک حلقه بسته با حالت زنجيره چرخه اي داشته باشيم. اگر شرکت از مديريت زنجيره تأمين سبز استفاده نمايد، علاوه بر حل مشکلات محيط زيستي به پيروزي نسبي در مزيت رقابتي نيز دست مي يابد. علاوه بر اين ، پياده سازي مديريت زنجيره تأمين سبز مي تواند از موانع سبز در تجارت بين المللي اجتناب کند. بنابراين شرکت ها بايد به سرعت به سمت پياده سازي مديريت زنجيره تأمين سبز براي به دست آوردن فرصت و مقابله با چالش ها و پيروي حرکت کنند. بسياري از شرکت هاي بزرگ خارجي مانند جنرال موتورز(GM)، هيولت پاکارد (HP)، پراکتر و گمبل(P&G)،نايک24 و بسياري از شرکت هاي ديگر ، شهرت و تصوير نام تجاري خوبي براي محصول سبز از طريق پژوهش و پياده سازي مديريت زنجيره تأمين سبز به دست آورده اند.

1-3-2-1-طراحي فرآيند کلي زنجيره تأمين سبز:
1-3-2-1-1-طراحي سبز25:
طراحي سبز به اين معني است که شرکت بايد شرح کامل زيست محيطي، سلامت انسان و ايمني محصول را در روند کسب مواد اوليه، توليد، توزيع در نظر بگيرد و هدف آن جلوگيري از آلودگ

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید