ميآيد كه اين دو فاز عبارتاند از:
1) فاز غني از سورفكتانت با حجم كم كه شامل تجمعات ميسلي و هر جزيي است كه بتواند با اين تجمعات برهمكنش دهد. 2) فاز آبي كه غلظت سورفكتانت در آن در حد غلظت بحراني ميسل ميباشد .هر گونهاي كه از ابتدا در محلول بوده و بتواند با تجمعات ميسلي برهمكنش نمايد، به درون فاز غني از سورفكتانت استخراج شده و با توجه به نسبت حجمها تغليظ ميگردد [19-16].
شکل2-1 طرحوارهي استخراج نقطهي ابري براي استخراج يون روي با استفاده از ليگاند پيريديل آزو 2 -نفتول (PAN) و سورفكتانت غيريوني پلي اكسي اتيلن-5/7- نونيل فنيل اتر (5/7 PONPE) به عنوان استخراج كننده را نشان ميدهد.

شکل2-1- طرحوارهي استخراج نقطهي ابري يون روي[15].
2-2-2- تاريخچهي مطالعاتي و تحقيقاتي استخراج نقطهي ابري
استخراج نقطهي ابري اگرچه نخستين بار براي استخراج يونهاي فلزي به کار رفت كه به كمپلكسهاي آبگريز تبديل شده بودند، امروزه كاربرد گستردهاي براي شمار زيادي از مواد آلي، معدني و زيستي پيدا نموده است.
CPE ابتدا براي پيشتغليظ فلزات به شکل کمپلكسهاي آبگريز آنها معرفي شد، ولي به سرعت به عنوان يک مرحلهي جداسازي اوليه براي خالص سازي پروتئينها به کار رفت. دانشمندان سراسر دنيا قابليت اين روش براي استخراج ترکيبهاي مختلف را توسعه دادند و بر کاربردهاي آن افزودند. از اين رو، در دو دههي اخير مطالعات زيادي براي بهکارگيري روش CPE براي استخراج و پيشتغليظ آناليتهاي آلي و معدني در قبل از اندازهگيري آنها صورت گرفته است. مروري بر مقالات چاپ شده در طي سالهاي 1990 تا 2005 در زمينهي CPE نشان دهندهي رشد پيوسته در استفاده از اين روش ميباشد. نمودار رشد اين روند در شکل 2-2 نمايش داده شده است. در اينجا به برخي از مهمترين پژوهشها و مطالعات انجام شده در اين زمينه اشاره ميشود:
مريم ايزدين و همکارانش [20] از روش سادهي استخراج نقطهي ابري براي پيشتغليظ کرم از نمونههاي آبي با استفاده از
ترکيب دو سورفکتانت سديم دو دسيل سولفات (SDS) و تريتون 114-X و از طريق تشکيل کمپلکس کرم با معرف کيليت ساز 1و5 دي فنيل کربازيد (DPC) در محيط هيدروکلريدريک اسيد استفاده کردند. آنها همچنين پارامترهاي اصلي مؤثر بر فرآيند استخراج مانند غلظت HCl، DPC و SDSو تريتون 114-X، دماي تعادلي، زمان انکوباسيون را بهينه سازي کردند.

شکل 2-2- تعداد مقالات ساليانهي چاپ شده در زمينهي CPE [19].
اکيتا(Akita) و همکارانش [21] استخراج فنول و 3- پيريدن از محلولهاي آبي با سورفکتانت غير يوني پلي اکسي اتيلن 10- نونيل فنيل اتر (10PONPE) را انجام دادند. جدايي دو فاز در دمايي بالاتر از دماي نقطهي ابري صورت گرفت که با اضافه کردن سديم کلريد بهبود يافت. همچنين افزايش غلظت سورفکتانت راندمان استخراج را افزايش داد.
فرانک اويچ (Frankewich) و همکارانش [22] تأثير پارامترهاي مختلف مانند pH، غلظت سورفکتانت، زمان سانتريفوژ،
زمان تعادل و دماي تعادل بر روي راندمان استخراج کلرونيت فنول از آب را بررسي کردند.
روش CPE بر اساس تشکيل کمپلکس آلومينيم با 1- فنيل-3- متيل-4- بنزوئيل5- پيرازولين (PMBP) و با استفاده از تريتون 114-X به عنوان سورفکتانت، توسط سانگ (Sang) و همکارانش پيشنهاد شد [23] مقدار آلومينيم استخراج شده پس از رقيق سازي فاز غني از سورفکتانت توسط نيتريک اسيد 1/0 مولار به طور مستقيم با استفاده از تکنيک GFAAS اندازهگيري گرديد. روش پيشنهادي براي اندازهگيري مقادير بسيار کم آلومينيم در نمونههاي مختلف واقعي کاربرد دارد.
لي (Li) [24] و همکارانش از تکنيک ICP-AES ETV- براي اندازهگيري گونهي غير آلي آنتيموان در نمونههاي محيطي و زيستي استفاده کردند. در اين کار از آمونيم پيروليدين دي تيو کربامات (APDC) به عنوان معرف کيليت ساز استفاده شده است. مزاياي استفاده از روش پيشنهادي عبارتاند از:1) سادگي، انتخاب پذيري، ايمني، هزينهي پايين و ضريب پيش تغليظ بالا 2) قابليت تبخير کمپلکس Sb-APDC در کورهي گرافيتي در دماي پايين. 3) حصول حد تشخيص پايين از طريق ترکيب پيوسته آن با ETV-ICP-AES.
آزودو (Azevedo) و همکارانش [24] از CPE براي استخراج مس با استفاده از 6- 2- 6- متيل- بنزوتيازوليلازو- 1و2- دي هيدروکسي-3 و5- بنزن دي سولفونيک اسيد به عنوان معرف کيليت ساز در قبل از اندازهگيري توسط FAAS استفاده کردند. مراحل بهينه سازي توسط طراحي فاکتوريل انجام شد.
اخيراً پيشتغليظ مقادير بسيار ناچيز جيوه و اندازهگيري آن با ICPMS توسط چن (Chen) و همکارانش [26] انجام شد. ذرات جيوه شاملMeHg ، EtHg، PhHg و جيوهي غير آلي با ورود به داخل معرف آبگريز دي اتيل دي تيو کربامات سديم (DDTC) با آن واکنش داده و بهوسيلهي سورفکتانت تريتون 114-X به درون فاز غني از سورفکتانت استخراج شدند.
سيريمانه (sirimanne) و همکارانش [27] از سورفکتانت غير يوني تريتون 100-X براي استخراج پلي سيليک آروماتيک هيدروکربن (PAHs) و پلي کلرو دي بنزو- پي – دي اکسين (PCDDs) از سرم خون انسان استفاده کردند.
فرناندز (Fernandez) و همکارانش [28] از دو سورفکتانت غير يوني [30Brij] و [97Brij] براي استخراج PCBs از نمونههاي آبي استفاده کردند. راندمان استخراج و ضريب پيش تغليظ براي 30Brij کمي بالاتر از 97Brij به دست آمد. اما فاز غني از سورفکتانت حجم کمي داشت که باعث دشواري در جدايش دو فاز گرديد.
روييا (revia) و همکارانش [29] به راندمان استخراج بالاي %82 براي فوليک اسيد و %96 براي هيوميک اسيد از آب رودخانه با %4 تريتون 114-X (4درصد) دست يافتند.
دلاگو (Delago) و همکارانش [30] از ترکيب سورفکتانت غير يوني پلي اکسي اتيلن-10- لوريل اتر (POLE) با تريتون 114-X و 30Brij براي استخراج و پيشتغليظ پلي سيليک آروماتيک هيدروکربن (PAHs) از نمونههاي آب دريا استفاده کردند.
شهاب شريعتي و همکارانش [31] پيشتغليظ يونهاي اورانيم، توريم، زيرکونيم و هافنيم از نمونههاي آبي را مورد تحقيق قرار دادند. يونهاي فلزي با دي بنزوئيل متان کمپلکس شده و با افزودن سورفکتانت تريتون 114-X به محلول و افزايش دما به وراي نقطهي ابري جدايي فاز رخ داد. بعد از جدايش کامل توسط سانتريفيوژ، فاز غني از سورفکتانت رقيق شده و اندازهگيري يونهاي استخراج شده، با استفاده از ICP-OES به انجام رسيد.
مارکوس (Marcos) و همکارانش [32] از روش استخراج نقطهي ابري براي اندازهگيري اورانيم از آب طبيعي استفاده کردند. معرف کيليت ساز مورد استفاده 2-(5- برمو-2- پيريديلازو)-5- (دي اتيل آمينو)- فنول (Br-PADAP) بوده و فاز ميسلي با استفاده از سورفکتانت غير يوني تريتون 114-X تشکيل شد. مزاحمتها با استفاده از محلول استتار کنندهي CDTA ترانس 1و2- سيکلو هگزان دي آمين تترا استيک اسيد، سديم فلوريد و سولفوسالساليک اسيد محدود گرديد. بهينه سازي با استفاده از طراحي فاکتوريل شامل عامل pH، زمان سانتريفوژ و غلظت بافر اجرا شد.
دنيس (Denis)و همکارانش [33] از روش استخراج نقطهي ابري و از معرف کيليت ساز چربي دوست براي استخراج اورانيم از نمونههاي آبي استفاده کردند.
طيبه مدرکيان و همکارانش [34] از سورفکتانت کاتيوني CTAB و سورفکتانت غير يوني تريتون 114-X براي استخراج اورانيم از محلولهاي آبي با تکيه بر واکنش رنگي اورانيم با PVC در حضور پتاسيم يديد در محلول بافر هگزا متيلن تترا آمين استفاده کردند. همچنين عواملي چون غلظت سورفکتانت، غلظت معرف کيليت ساز و زمان را مورد مطالعه قرار دادند.
جدولهاي 2-2 تا 2-4 نمونهاي از کارهاي انجام شده در سالهاي اخير را نشان ميدهد.

جدول2-2- جداسازي تک عنصري با استفاده از روش استخراج نقطهي ابري
يون
معرف کيليت ساز
سيستم ميسلي
سيستم اندازهگيري
DL
1-ngml
PF*
نمونه
مرجع
AL
PMBP
تريتون 114-X
GFAAS
09/0
a37
نمونههاي آبي و زيستي
35
Sb
APDC
تريتون 114-X
ETV-ICP-AES
09/0
C872
نمونههاي مختلف آبي و ادرار
36
Be
CAS
ستيل پريدين کلريد
اسپکتروفوتومتري UV/vis
05/0
C25
نمونههاي آبي
37
Cd
PAN
تريتون 100-X
GFAAS
9/5
d50
نمونههاي آبي
38
Cu
PTU
تريتون 114-X
FAAS
6/1
d30
نمونههاي محيطي
39
Pb
Br-PADAP-5
تريتون 114-X
GFAAS
08/0
a50
نمونههاي آبي
40
Mn
TAR
تريتون 114-X
FAAS
6/0
b84
فاضلاب شور کارخانه پتروشيمي
41
Mo
HQ-8
تريتون 100-X
ID-ICP-MS
8/0
c70
نمونههاي آبي
42
U
DBM
تريتون 114-X
اسپکتروفوتومتري UV/vis در nm400
11
b62
نمونههاي آبي
43
U
Br-PADAP
تريتون 114-X
اسپکتروفوتومتري UV/vis در nm577
15/0
b4/50
نمونههاي آبي
44
U
PVC
تريتون 114-X وCTAB
اسپکتروفوتومتري UV/vis در nm690
1/0
b286
نمونههاي آبي
45
V
PAN/H2O2
تريتون 100-X
FAAS
6/0
b79
نمونههاي آبي
46
*ضريب پيشتغليظ
a. نسبت سيگنال تجزيهاي نمونهي پيش تغليظ شده به پيش تغليظ نشده.
bنسبت شيب منحني کاليبراسيون بعد از پيش تغليظ به قبل از پيش تغليظ.
c نسبت غلظت آناليت در فاز غني از سورفکتانت به محلول اوليه.

جدول2-3- جداسازي دو عنصري با استفاده از روش استخراج نقطه ي ابري
يونها
معرف کيليت ساز
سيستم ميسلي
سيستم اندازهگيري
DL
PF
نمونه
مرجع
AL
ZN
HQ-8
تريتون 114-X
اسپکتروفوتومتري در
500 و nm 512
و استخراج به ترتيب در
375 و nm 385
AL1-ng ml79/0
Zn 1- ng ml2/1
c10
مواد غذايي و آب
47
Cr
Co
Br-PADAP-5
تريتون 114-X
GFAAS
Cr 1- ng l23
Co 1- ng l12
b2/26
b41
نمونههاي گياهي
48
Cu
Pb
Pyrogallol
تريتون 114-X
FAAS
Cr 1- ng l12/0
Co 1- ng l7/1
c85
c72
نمونههاي آبي
49
Cu
Zn
PAN
تريتون 114-X
FAAS
Cu 1-ng ml1/0
Ni 1-ng ml15/0
b36
b32
خوراک
50
Hf
Zr
Quinalizarine
تريتون 114-X
ICP-AES
Hf 1-ng ml31/0
Zr 1-ng ml26/00
b8/35
b9/38
نمونههاي آبي و آلياژي
51
Pd
Pt
Br-PADAP-5
5/7PONPE
CE در 576 nm
Pd 1-ng ml08/0
Pt 1-ng ml04/0
c250
نمونه ادرار
52
a نسبت سيگنال تجزيهاي نمونهي پيش تغليظ شده به پيش تغليظ نشده.
bنسبت شيب منحني کاليبراسيون بعد از پيش تغليظ به قبل از پيش تغليظ.
c نسبت غلظت آناليت در فاز غني از سورفکتانت به محلول اوليه.
d تعريفي موجود نيست.
جدول2-4- جداسازي سه عنصري با استفاده از روش استخراج نقطه ي ابري
يونها
معرف کيليت ساز / سورفکتانت
سيستم اندازهگيري
DL(ngmL-1)
PF
نمونه
مرجع
Cd, Cu ,Pb
PAN / تريتون 114-X
TS-FF-AAS
025/0, 38/0, 43/0
a21, a25, a59
نمونههاي آبي
53
Co, Cu, Ni
/ تريتون 114-X
Methy11-2-Pyridyl-ketone oxide

FAAS
15/0, 72/0, 03/0

نمونههاي آبي
54
Co ,Ni ,Zn
PAN / تريتون 114-X
اسپکتروفوتومتري
UV/vis
5, 2, 2
b20
نمونههاي مختلف آبي و ادرار
55
Pd, Pt, Rh

تريتون/ 114-X-Mercaptobenzothiazole

ICP-MS
3- 10 × 5
3- 10 × 6
3- 10 × 1
a8
محصولات دارويي
56
a نسبت شيب منحني کاليبراسيون بعد از پيش تغليظ به قبل از پيش تغليظ.
b نسبت غلظت آناليت در فاز غني از سورفکتانت به محلول اوليه.

2-2-3- سيستمهاي ميسلي (سورفكتانتها)
سورفكتانتها، گونههاي دوگانه هستند كه از يك سر قطبي آبدوست و يك دم هيدروكربني آبگريز تشكيل يافتهاند (شکل 2-3). دم شامل يك زنجيرهي هيدروكربني با تعداد متفاوتي از اتمهاي كربن است كه ميتواند به صورت خطي، شاخه دار يا حاوي گروههاي آروماتيك باشد. اين تركيبات به دليل ساختار دوگانهي خود با تجمع در سطح مشترك محلول- هوا باعث كاهش كشش سطحي محلول ميشوند و كاربرد گستردهاي در ساخت محصولات پاك

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید